Ο ν. 3500/2006 για την ενδοοικογενειακή βία έχει τροποποιηθεί ουσιωδώς δύο φορές μέσα σε έναν χρόνο, με τον ν. 5090/2024 και τον ν. 5172/2025. Οι αλλαγές αυστήρυναν τις ποινές, περιόρισαν τη μετατροπή και την αναστολή τους και ενίσχυσαν τα μέτρα προστασίας του θύματος. Το άρθρο αυτό απευθύνεται και στο θύμα και στον κατηγορούμενο: και οι δύο πρέπει να γνωρίζουν πώς κινείται η διαδικασία, γιατί οι αποφάσεις των πρώτων ωρών έχουν μεγάλο βάρος.
Ποιοι θεωρούνται μέλη της οικογένειας
Ο νόμος ορίζει την οικογένεια ευρύτερα από ό,τι συνήθως πιστεύεται (άρθρο 1 ν. 3500/2006):
- σύζυγοι και μέρη συμφώνου συμβίωσης, γονείς, συγγενείς πρώτου και δεύτερου βαθμού εξ αίματος ή εξ αγχιστείας, θετά τέκνα·
- εφόσον συνοικούν, συγγενείς έως τετάρτου βαθμού, πρόσωπα υπό επιτροπεία, δικαστική συμπαράσταση ή αναδοχή, καθώς και κάθε ανήλικος που συνοικεί·
- μόνιμοι σύντροφοι και τα τέκνα τους, ακόμη και χωρίς γάμο·
- πρώην σύζυγοι, πρώην μέρη συμφώνου συμβίωσης και πρώην μόνιμοι σύντροφοι.
Θύμα θεωρείται επίσης ο ανήλικος ενώπιον του οποίου τελείται η πράξη, ακόμη κι αν η βία δεν στρέφεται εναντίον του.
Τα αδικήματα και οι ποινές
| Πράξη | Ποινή |
|---|---|
| Ενδοοικογενειακή σωματική βλάβη (άρθρο 6), και η εντελώς ελαφρά βλάβη με συνεχή συμπεριφορά | φυλάκιση τουλάχιστον 1 έτους |
| Πράξη που μπορεί να προκαλέσει κίνδυνο ζωής ή βαριά βλάβη· ή σε βάρος εγκύου, ανίκανου να αντισταθεί, ή ενώπιον ανηλίκου | φυλάκιση τουλάχιστον 2 ετών (σε συνδυασμό, τουλάχιστον 3 ετών) |
| Βαριά σωματική ή διανοητική πάθηση του θύματος | κάθειρξη έως 10 ετών |
| Μεθοδευμένη πρόκληση έντονου σωματικού ή ψυχικού πόνου, ιδίως με παρατεταμένη απομόνωση | κάθειρξη· αν το θύμα είναι ανήλικος, τουλάχιστον 10 ετών |
| Ενδοοικογενειακή παράνομη βία (άρθρο 7 παρ. 1) | φυλάκιση τουλάχιστον 6 μηνών· ενώπιον ανηλίκου, τουλάχιστον 1 έτους |
| Ενδοοικογενειακή απειλή (άρθρο 7 παρ. 2) | φυλάκιση· ενώπιον ανηλίκου ή με επίμονη, και ψηφιακή, παρακολούθηση, τουλάχιστον 6 μηνών |
| Προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας (άρθρο 9) | φυλάκιση έως 2 ετών· αν ο παθών είναι ανήλικος ή η πράξη τελείται ενώπιόν του, τουλάχιστον 6 μηνών |
Αν ο δράστης είναι υπότροπος, δηλαδή έχει καταδικαστεί αμετάκλητα σε φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών για ενδοοικογενειακή βία μέσα στα προηγούμενα δέκα χρόνια, τα όρια της ποινής αυξάνονται (άρθρο 10Α παρ. 1, όπως προστέθηκε με τον ν. 5172/2025).
Ποινή χωρίς μετατροπή και έφεση χωρίς αναστολή
Είναι από τις σημαντικότερες αλλαγές. Σε αντίθεση με τον γενικό κανόνα, μια καταδίκη σε φυλάκιση άνω των δύο ετών εκτελείται, ακόμη κι αν ασκηθεί έφεση. Το δικαστήριο μπορεί, επιπλέον, να επιβάλει με την απόφαση περιοριστικούς όρους προστασίας του θύματος ως παρεπόμενη ποινή, για παράδειγμα απαγόρευση προσέγγισης και επικοινωνίας, η εκτέλεση της οποίας δεν αναστέλλεται.
Η διαδικασία: αυτεπάγγελτα και αυτόφωρα
- Η ποινική δίωξη για τα αδικήματα των άρθρων 6, 7, 9 και 10 είναι αυτεπάγγελτη (άρθρο 17). Δεν απαιτείται έγκληση, και η τυχόν «ανάκληση» της καταγγελίας από το θύμα δεν σταματά τη διαδικασία.
- Εφαρμόζεται η αυτόφωρη διαδικασία των άρθρων 417 επ. ΚΠΔ. Αν η δίκη αναβληθεί έως τρεις ημέρες (πέντε για ανωτέρα βία), η κράτηση διατηρείται, εκτός αν το δικαστήριο, αφού ακούσει και το θύμα, κρίνει αιτιολογημένα ότι δεν υπάρχει κίνδυνος νέων αδικημάτων (άρθρο 10Α παρ. 6).
- Η προδικασία διεξάγεται στον απολύτως αναγκαίο χρόνο, και η εκδίκαση προσδιορίζεται κατ' απόλυτη προτεραιότητα (άρθρο 10Α παρ. 5).
- Μέλη της οικογένειας εξετάζονται ως μάρτυρες χωρίς όρκο. Οι ανήλικοι κατά κανόνα δεν κλητεύονται στο ακροατήριο· αναγιγνώσκεται η κατάθεσή τους. Το θύμα μπορεί να εξεταστεί και με τεχνολογικά μέσα (άρθρο 19).
Περιοριστικοί όροι και προσωρινή κράτηση
Σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, ο εισαγγελέας, ο ανακριτής, το δικαστικό συμβούλιο ή το δικαστήριο μπορούν να επιβάλουν περιοριστικούς όρους για την προστασία του θύματος (άρθρο 18):
- απομάκρυνση από την οικογενειακή κατοικία ή μετοίκηση·
- απαγόρευση προσέγγισης της κατοικίας, του χώρου εργασίας του θύματος, των σχολείων των παιδιών, των κατοικιών στενών συγγενών·
- απαγόρευση κάθε είδους επικοινωνίας με το θύμα·
- παράδοση των όπλων που κατέχει νόμιμα ο κατηγορούμενος·
- ηλεκτρονική επιτήρηση, εμφάνιση σε αστυνομικό τμήμα, συμμετοχή σε θεραπευτικό ή συμβουλευτικό πρόγραμμα.
Κατά της διάταξης του εισαγγελέα που επιβάλλει όρους, ο κατηγορούμενος μπορεί να προσφύγει στο συμβούλιο πλημμελειοδικών μέσα σε δέκα ημέρες. Η προσφυγή δεν αναστέλλει τους όρους. Η παραβίαση των όρων τιμωρείται αυτοτελώς με φυλάκιση (άρθρο 18 παρ. 4).
Με τον ν. 5172/2025, κατ' οίκον περιορισμός ή προσωρινή κράτηση μπορούν να επιβληθούν σε εξαιρετικές περιπτώσεις και σε πλημμελήματα με ποινή τουλάχιστον ενός έτους, όταν έχει διαταχθεί κύρια ανάκριση, για έως έξι μήνες (άρθρο 10Α παρ. 3).
Η ποινική διαμεσολάβηση
Στα πλημμελήματα ενδοοικογενειακής βίας ο νόμος προβλέπει ποινική διαμεσολάβηση (άρθρα 11–14), υπό αυστηρές προϋποθέσεις:
- Ο φερόμενος ως δράστης υποβάλλει ανεπιφύλακτη δήλωση ότι υπόσχεται να μην τελέσει ξανά πράξη βίας και, αν το ζητήσει το θύμα, να μείνει εκτός της οικογενειακής κατοικίας για εύλογο διάστημα· ότι θα παρακολουθήσει ειδικό πρόγραμμα· ότι θα αποκαταστήσει τις συνέπειες και θα καταβάλει εύλογη χρηματική ικανοποίηση· και ότι θα προβεί σε κάθε άλλη ενέργεια αποκατάστασης που προτείνει το θύμα.
- Το θύμα δηλώνει αν δέχεται τη διαμεσολάβηση, μέσα σε τρεις ημέρες.
- Ο εισαγγελέας μπορεί να την απορρίψει ακόμη κι αν συμφωνούν τα μέρη, όταν, για παράδειγμα, η πράξη είναι σοβαρή, επαναλαμβανόμενη ή υπάρχει ανισορροπία δυνάμεων μεταξύ των μερών. Κατά της απόρριψης ο ύποπτος μπορεί να προσφύγει στον εισαγγελέα εφετών.
Αν ο δράστης συμμορφωθεί για τρία χρόνια, εξαλείφεται το αξιόποινο (άρθρο 13 παρ. 2). Αν δεν συμμορφωθεί, η υπόθεση ανασύρεται από το αρχείο και η διαδικασία συνεχίζεται, χωρίς δυνατότητα νέας διαμεσολάβησης. Η άρνηση οποιουδήποτε μέρους να δεχθεί τη διαμεσολάβηση δεν έχει καμία αρνητική συνέπεια στη δίκη που ακολουθεί.
Αστικές συνέπειες
- Η χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη (άρθρο 932 ΑΚ) δεν μπορεί να είναι κατώτερη των 2.000 ευρώ, εκτός αν το θύμα ζητήσει μικρότερο ποσό (άρθρο 5).
- Η άσκηση ενδοοικογενειακής βίας από τον έναν σύζυγο τεκμαίρει τον κλονισμό του γάμου για τη λύση του με διαζύγιο (άρθρο 1439 ΑΚ, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 3).
- Με ασφαλιστικά μέτρα μπορεί να διαταχθεί απομάκρυνση από την κατοικία και απαγόρευση προσέγγισης (άρθρο 735 ΚΠολΔ). Το θύμα που δεν μπορεί να καλύψει τα έξοδα έχει ευεργέτημα πενίας με μόνη την απόδειξη του περιστατικού (άρθρα 15 και 22).
- Ο εισαγγελέας εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη γονική μέριμνα (άρθρο 10Α παρ. 8).
Τι κάνετε
Αν είστε θύμα: σε άμεσο κίνδυνο καλέστε το 100. Η Γραμμή SOS 15900 λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο. Ζητήστε ιατρική βεβαίωση για τυχόν τραυματισμούς και κρατήστε μηνύματα και κάθε άλλο αποδεικτικό στοιχείο. Ο δικηγόρος μπορεί να σας εκπροσωπήσει ως πολιτική αγωγή και να ζητήσει περιοριστικούς όρους και ασφαλιστικά μέτρα.
Αν κατηγορείστε: η κατηγορία κρίνεται συνήθως μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες, και τα μέτρα που λαμβάνονται τότε (απομάκρυνση από την κατοικία, απαγόρευση επικοινωνίας με τα παιδιά) έχουν άμεσες συνέπειες. Ζητήστε αμέσως δικηγόρο, ασκήστε το δικαίωμα σιωπής έως ότου μιλήσετε μαζί του και μην επικοινωνήσετε με τον καταγγέλλοντα με κανέναν τρόπο. Αν σας έχει επιβληθεί απαγόρευση επικοινωνίας, η παραβίασή της αποτελεί αυτοτελές αδίκημα.
Διατάξεις
Ν. 3500/2006, άρθρα 1, 3, 5, 6, 7, 9, 10Α, 11–15, 17–19, 22, όπως ισχύουν μετά τους ν. 5090/2024 και 5172/2025· Κώδικας Ποινικής Δικονομίας, άρθρα 417 επ.· ΑΚ 932, 1439· ΚΠολΔ 735. Πηγή κειμένων: kodiko.gr.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και αποτυπώνει τη νομοθεσία όπως ισχύει κατά την τελευταία ενημέρωσή του. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή· κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της στοιχεία.