Μετά από ένα τροχαίο ατύχημα με τραυματισμό ή θάνατο, ο υπαίτιος οδηγός αντιμετωπίζει ποινική διαδικασία, ενώ ο παθών έχει αξίωση αποζημίωσης κατά του οδηγού, του ιδιοκτήτη του οχήματος και της ασφαλιστικής εταιρείας. Οι δύο διαδικασίες είναι αυτοτελείς, αλλά επηρεάζουν η μία την άλλη. Ό,τι γίνει στις πρώτες ώρες, από τη συμπεριφορά στον τόπο του ατυχήματος έως όσα καταγράφονται στο σχεδιάγραμμα και στις καταθέσεις, κρίνει συχνά και τις δύο.
Τα ποινικά αδικήματα
Σωματική βλάβη από αμέλεια (άρθρο 314 ΠΚ)
Τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο ετών, χρηματική ποινή ή κοινωφελή εργασία· αν η βλάβη είναι βαριά, με φυλάκιση έως τριών ετών. Το σημαντικότερο ζήτημα είναι πώς διώκεται:
Στην πράξη, για τον ιδιώτη οδηγό, η δήλωση του παθόντος ότι δεν επιθυμεί τη δίωξη τερματίζει την ποινική υπόθεση σε οποιοδήποτε στάδιο. Η δήλωση αυτή συνδέεται συχνά με τη ρύθμιση της αποζημίωσης. Για τους επαγγελματίες οδηγούς (ταξί, λεωφορεία, φορτηγά) η δίωξη συνεχίζεται κανονικά.
Ανθρωποκτονία από αμέλεια (άρθρο 302 ΠΚ)
Μετά τον ν. 5090/2024 τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών. Αν το θύμα είναι οικείος του υπαιτίου, το δικαστήριο μπορεί να τον απαλλάξει από κάθε ποινή, αν κρίνει ότι, λόγω της ψυχικής οδύνης που υπέστη, δεν χρειάζεται να τιμωρηθεί.
Οδήγηση υπό την επίδραση αλκοόλ ή ουσιών (άρθρο 46 ΚΟΚ, ν. 5209/2025)
| Συγκέντρωση οινοπνεύματος | Συνέπειες |
|---|---|
| 0,50–0,80 g/l αίματος (0,25–0,40 mg/l εκπνεόμενου αέρα) | διοικητική παράβαση κατηγορίας Ε3-Β |
| 0,80–1,10 g/l (0,40–0,60 mg/l) | πρόστιμο 700 €, επιτόπια αφαίρεση άδειας οδήγησης για 90 ημέρες |
| άνω του 1,10 g/l (άνω των 0,60 mg/l) | φυλάκιση τουλάχιστον 2 μηνών, πρόστιμο 1.200 €, αφαίρεση άδειας και στοιχείων κυκλοφορίας για 180 ημέρες |
Σε όλες τις περιπτώσεις το όχημα ακινητοποιείται. Η άρνηση ελέγχου οδηγεί σε τεκμήριο συγκέντρωσης άνω του 1,10 g/l, δηλαδή στις βαρύτερες συνέπειες. Η οδήγηση υπό την επίδραση τοξικών ουσιών ή φαρμάκων που επηρεάζουν την ικανότητα οδήγησης τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον δύο μηνών και υποχρεωτική αφαίρεση της άδειας για τρεις έως έξι μήνες. Σε θανατηφόρο ατύχημα ο έλεγχος γίνεται υποχρεωτικά με αιμοληψία. Η μέθη, πέρα από την αυτοτελή ποινή, βαραίνει σημαντικά την κρίση για την αμέλεια και την ποινή στο κύριο αδίκημα.
Οι υποχρεώσεις μετά το ατύχημα
Το άρθρο 47 του νέου ΚΟΚ ορίζει τι οφείλει να κάνει κάθε οδηγός που ενεπλάκη σε ατύχημα:
- να σταματήσει αμέσως χωρίς να δημιουργήσει νέο κίνδυνο, να λάβει μέτρα ασφάλειας και να δώσει τα στοιχεία του και του οχήματος·
- αν υπάρχει τραυματισμός ή θάνατος, να δώσει βοήθεια στους παθόντες, να ειδοποιήσει την αστυνομία και να παραμείνει μέχρι την άφιξή της, και να μη μεταβάλει τον τόπο του ατυχήματος.
Η εγκατάλειψη του θύματος τιμωρείται πλέον πολύ αυστηρά: φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών, πρόστιμο 1.200 € και αφαίρεση της άδειας για 180 ημέρες. Αν από τη συμπεριφορά αυτή ο παθών κινδύνευσε, η ποινή είναι κάθειρξη έως έξι ετών· αν υπέστη βαριά βλάβη, κάθειρξη έως δέκα ετών· αν πέθανε, κάθειρξη έως είκοσι ετών (άρθρο 47 παρ. 4 ΚΟΚ).
Αντίθετα, ο οδηγός που συμμορφώθηκε με τις υποχρεώσεις του δεν κρατείται για την αυτόφωρη διαδικασία σε περίπτωση σωματικής βλάβης. Μετά τις προανακριτικές πράξεις αφήνεται ελεύθερος, εκτός αν είναι ύποπτος φυγής ή ιδιαίτερα επικίνδυνος (άρθρο 47 παρ. 5 ΚΟΚ).
Τι μπορεί να επιβληθεί με την καταδίκη
Στις καταδίκες με φυλάκιση, το δικαστήριο εφαρμόζει κατά κανόνα μετατροπή της ποινής σε χρηματική ή σε κοινωφελή εργασία, ή αναστολή εκτέλεσης υπό όρους. Ένας από τους όρους που προβλέπει ρητά ο νόμος είναι η αφαίρεση της άδειας οδήγησης έως ένα έτος, αν η πράξη συνδέεται με σοβαρή παραβίαση των κανόνων οδήγησης (άρθρο 99 παρ. 2 ΠΚ). Άλλος όρος είναι η αποκατάσταση της ζημίας του θύματος.
Η αποζημίωση του παθόντα
Ο παθών δικαιούται να αποζημιωθεί για κάθε θετική ζημία και διαφυγόν κέρδος (άρθρα 914 και 929 ΑΚ):
- νοσήλια, ιατρικά έξοδα, φυσικοθεραπείες, επισκευή ή αξία του οχήματος·
- απώλεια εισοδήματος για το διάστημα της ανικανότητας και κάθε μελλοντική απώλεια ή αυξημένη δαπάνη λόγω της βλάβης·
- ιδιαίτερη αποζημίωση για αναπηρία ή παραμόρφωση που επηρεάζει το μέλλον του (άρθρο 931 ΑΚ)·
- χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη και, σε θανατηφόρο ατύχημα, για ψυχική οδύνη της οικογένειας του θύματος (άρθρο 932 ΑΚ).
Ο παθών έχει ευθεία αξίωση κατά της ασφαλιστικής εταιρείας του υπαιτίου οχήματος, έως το ποσό της ασφαλιστικής σύμβασης (άρθρο 10 παρ. 1 π.δ. 237/1986). Αν ο υπαίτιος είναι άγνωστος ή το όχημα ανασφάλιστο, την αποζημίωση οφείλει, υπό προϋποθέσεις, το Επικουρικό Κεφάλαιο (άρθρο 19 π.δ. 237/1986).
Αν ο ίδιος ο παθών συνέβαλε στο ατύχημα, για παράδειγμα με υπερβολική ταχύτητα ή χωρίς ζώνη ή κράνος, το δικαστήριο μπορεί να μειώσει την αποζημίωση ανάλογα με το ποσοστό της δικής του ευθύνης (άρθρο 300 ΑΚ).
Προθεσμίες
- Η αξίωση κατά της ασφαλιστικής παραγράφεται σε πέντε χρόνια από την ημέρα του ατυχήματος (άρθρο 10 παρ. 2 π.δ. 237/1986, όπως ισχύει μετά τον ν. 3557/2007).
- Η αξίωση από αδικοπραξία κατά του υπαιτίου παραγράφεται σε πέντε χρόνια από τότε που ο παθών έμαθε τη ζημία και τον υπόχρεο, και σε κάθε περίπτωση σε είκοσι χρόνια· αν η πράξη είναι και αξιόποινη με μακρότερη παραγραφή, ισχύει η μακρότερη (άρθρο 937 ΑΚ).
Ποινική και αστική δίκη: πώς συνδέονται
Ο παθών μπορεί να παραστεί στην ποινική δίκη ως πολιτική αγωγή για την υποστήριξη της κατηγορίας, με παράβολο 40 € (άρθρο 63 ΚΠΔ), και να διεκδικήσει την πλήρη αποζημίωσή του στα πολιτικά δικαστήρια. Για τον οδηγό, η ρύθμιση της αποζημίωσης έχει συχνά άμεση σημασία και για την ποινική υπόθεση: στα ιδιωτικά οχήματα, η δήλωση του παθόντος ότι δεν επιθυμεί τη δίωξη τη σταματά· σε κάθε περίπτωση, η αποκατάσταση της ζημίας λαμβάνεται υπόψη στην επιμέτρηση της ποινής.
Τι κάνετε μετά από ένα ατύχημα
- Σταματήστε, βοηθήστε τους τραυματίες, καλέστε ασθενοφόρο (166) και αστυνομία (100), και μείνετε στον τόπο του ατυχήματος.
- Φωτογραφίστε τη θέση των οχημάτων, τις ζημιές, τα σήματα και τα ίχνη· σημειώστε στοιχεία μαρτύρων.
- Ελέγξτε προσεκτικά τι καταγράφεται στο σχεδιάγραμμα της Τροχαίας και μην υπογράψετε κατάθεση που δεν αποδίδει όσα είπατε.
- Ως παθών, κρατήστε κάθε ιατρικό έγγραφο, γνωμάτευση και απόδειξη εξόδων, και δηλώστε εγκαίρως το ατύχημα στην ασφαλιστική.
- Ως οδηγός, μην προβείτε σε δηλώσεις για την ευθύνη σας πριν συμβουλευθείτε δικηγόρο. Η ρύθμιση με τον παθόντα πρέπει να γίνει με τρόπο που να διασφαλίζει και την ποινική σας θέση.
Διατάξεις
Ποινικός Κώδικας (ν. 4619/2019), άρθρα 99, 302, 314· Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (ν. 5209/2025), άρθρα 46, 47· Κώδικας Ποινικής Δικονομίας, άρθρα 63, 419· Αστικός Κώδικας, άρθρα 300, 914, 929, 931, 932, 937· π.δ. 237/1986, άρθρα 10, 19. Πηγή κειμένων: kodiko.gr.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και αποτυπώνει τη νομοθεσία όπως ισχύει κατά την τελευταία ενημέρωσή του. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή· κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της στοιχεία.