Ερήμην δίκη και ερήμην καταδίκη: πότε γίνεται και τι μπορείτε να κάνετε

Πολλοί μαθαίνουν ότι καταδικάστηκαν ερήμην όταν τους επιδίδεται η απόφαση, όταν ζητούν ποινικό μητρώο ή, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, όταν συλλαμβάνονται για την εκτέλεσή της. Η αιτία είναι σχεδόν πάντα η ίδια: η κλήση επιδόθηκε σε διεύθυνση που δεν ήταν πια επίκαιρη, ή ο κατηγορούμενος δεν αντιλήφθηκε τη σημασία της. Ο νόμος προβλέπει μέσα για τις περιπτώσεις αυτές, αλλά με πολύ σύντομες προθεσμίες.

Η υποχρέωση εμφάνισης και η εκπροσώπηση

Ο κατηγορούμενος οφείλει, κατά κανόνα, να εμφανίζεται αυτοπροσώπως στο ακροατήριο. Ο νόμος όμως του επιτρέπει να εκπροσωπηθεί από δικηγόρο:

Η δήλωση πρέπει να φέρει βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής. Με την εκπροσώπηση η δίκη διεξάγεται κανονικά, με την υπεράσπιση παρούσα. Το δικαστήριο μπορεί πάντως να διατάξει την αυτοπρόσωπη εμφάνιση, αν την κρίνει αναγκαία για την εύρεση της αλήθειας.

Πότε δικάζεται κάποιος ερήμην

Αν ο κατηγορούμενος δεν εμφανιστεί ούτε εκπροσωπηθεί, δικάζεται σαν να ήταν παρών, εφόσον:

• έχει κλητευθεί νόμιμα, και
• έχει ενημερωθεί ότι, αν δεν εμφανιστεί ή δεν εκπροσωπηθεί, θα δικαστεί ερήμην (άρθρο 340 παρ. 4 ΚΠΔ· για τα κακουργήματα, άρθρο 432 παρ. 2 ΚΠΔ).

Η νόμιμη κλήτευση είναι το κρίσιμο σημείο. Σύμφωνα με το άρθρο 156 ΚΠΔ, η επίδοση είναι έγκυρη αν γίνει στη διεύθυνση που ο ίδιος ο κατηγορούμενος δήλωσε τελευταία (στις εξηγήσεις, στην απολογία, σε ένδικο μέσο), ή ηλεκτρονικά στη θυρίδα του στο gov.gr ή στο email που έχει δηλώσει. Αν ο κατηγορούμενος μετακόμισε χωρίς να δηλώσει τη νέα διεύθυνση στον εισαγγελέα, η επίδοση στην παλιά διεύθυνση είναι κατά κανόνα έγκυρη, και η ερήμην δίκη νόμιμη.

Αν έχετε κώλυμα την ημέρα της δίκης

Αν γνωρίζετε τη δίκη αλλά δεν μπορείτε να παραστείτε, η σωστή οδός είναι η αίτηση αναβολής για σοβαρούς λόγους υγείας ή ανωτέρας βίας. Οι λόγοι υγείας αποδεικνύονται μόνο με ιατρική πιστοποίηση νοσηλευτικού ιδρύματος ή ιατρού πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας (άρθρο 349 ΚΠΔ). Ο λόγος αναβολής μπορεί να προβληθεί από οποιονδήποτε. Το δικαστήριο εξετάζει πρώτα αν αρκεί διακοπή της δίκης, και δεύτερη αναβολή δίνεται μόνο για ανωτέρα βία.

Τα μέσα μετά την ερήμην καταδίκη

1. Έφεση

Αν η απόφαση είναι εκκλητή, ο κατηγορούμενος που δεν ήταν παρών μπορεί να ασκήσει έφεση μέσα σε δέκα ημέρες από την επίδοση της απόφασης, ή σε τριάντα ημέρες αν διαμένει στο εξωτερικό ή είναι άγνωστης διαμονής (άρθρο 473 παρ. 1 ΚΠΔ). Με την έφεση η υπόθεση ξαναδικάζεται στην ουσία της. Είναι συνήθως ο ασφαλέστερος δρόμος, όταν υπάρχει.

2. Αίτηση ακύρωσης της διαδικασίας

Αν ο κατηγορούμενος γνώριζε τη δίκη, αλλά από ανωτέρα βία ή άλλο ανυπέρβλητο κώλυμα δεν μπόρεσε ούτε να εμφανιστεί ούτε να γνωστοποιήσει εγκαίρως το κώλυμα στο δικαστήριο, μπορεί να ζητήσει την ακύρωση της διαδικασίας που έγινε ερήμην του:

• Στα πλημμελήματα, μόνο όταν η απόφαση είναι ανέκκλητη (άρθρο 341 ΚΠΔ).
• Στα κακουργήματα, κατά τα άρθρα 432 παρ. 2 και 435 ΚΠΔ.

Δύο παρατηρήσεις. Πρώτον, η προθεσμία μετρά από την έκδοση της απόφασης, όχι από τη στιγμή που ο κατηγορούμενος την πληροφορήθηκε. Δεύτερον, η αίτηση δεν αναστέλλει αυτόματα την εκτέλεση· ο εισαγγελέας όμως μπορεί να διατάξει αναστολή, και αν την αρνηθεί, ο αιτών μπορεί να προσφύγει στο δικαστικό συμβούλιο (ή στο δικαστήριο, στα κακουργήματα) μέσα σε δύο ημέρες. Αν η αίτηση γίνει δεκτή, η απόφαση ακυρώνεται και η υπόθεση ξαναδικάζεται.

3. Αίτηση ακύρωσης της απόφασης (λάθος κλήτευση ως αγνώστου διαμονής)

Αν ο κατηγορούμενος κλητεύθηκε ως άγνωστης διαμονής, ενώ στην πραγματικότητα δεν συνέτρεχαν οι όροι για κάτι τέτοιο, και η απόφαση δεν προσβάλλεται με έφεση, μπορεί να ζητήσει την ακύρωσή της. Η αίτηση υποβάλλεται σε ανατρεπτική προθεσμία οκτώ ημερών από την εκτέλεση της απόφασης, ή και νωρίτερα, με δήλωση της πραγματικής διαμονής του κατά τον χρόνο της κλήτευσης, της τωρινής του διαμονής και αντικλήτου στην έδρα του δικαστηρίου (άρθρο 430 ΚΠΔ).

Όταν απουσιάζει ο ίδιος ο εκκαλών

Στη δίκη της έφεσης η απουσία έχει βαρύτερη συνέπεια: αν ο εκκαλών δεν εμφανιστεί ούτε εκπροσωπηθεί, η έφεση απορρίπτεται ως ανυποστήρικτη, χωρίς να εξεταστεί η ουσία. Η απόφαση αυτή προσβάλλεται μόνο με αναίρεση (άρθρο 501 ΚΠΔ). Και εδώ εφαρμόζονται αναλόγως η αναβολή του άρθρου 349 και οι αιτήσεις ακύρωσης των άρθρων 341 και 435 ΚΠΔ.

Ποιο μέσο επιλέγεται

Η επιλογή εξαρτάται από τρία στοιχεία: αν η απόφαση είναι εκκλητή, αν η κλήτευση ήταν νόμιμη και αν υπήρξε πραγματικό κώλυμα που μπορεί να αποδειχθεί. Σε πολλές περιπτώσεις τρέχουν παράλληλα διαφορετικές προθεσμίες, και η επιλογή του λάθος μέσου μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια του σωστού. Η εκτίμηση πρέπει να γίνει αμέσως μόλις μάθετε για την απόφαση.

Πώς προλαμβάνεται η ερήμην καταδίκη

• Δηλώνετε σωστά διεύθυνση, email και κινητό σε κάθε εξέταση, και δηλώνετε κάθε μεταβολή εγγράφως στον αρμόδιο εισαγγελέα (άρθρο 156 παρ. 2 ΚΠΔ).
• Ελέγχετε τακτικά την ψηφιακή σας θυρίδα στο gov.gr· οι ηλεκτρονικές επιδόσεις είναι έγκυρες.
• Αν διαμένετε στο εξωτερικό, διορίστε συνήγορο ή αντίκλητο στην Ελλάδα. Σε αυτόν γίνονται οι επιδόσεις (άρθρο 156 παρ. 4 ΚΠΔ).
• Αν δεν μπορείτε να παραστείτε, εκπροσωπηθείτε από δικηγόρο με δήλωση του άρθρου 340 παρ. 3 ΚΠΔ.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και αποτυπώνει τη νομοθεσία όπως ισχύει κατά την τελευταία ενημέρωσή του. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή· κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της στοιχεία.