Κύρια ανάκριση και απολογία: πώς προετοιμάζεστε και τι διακυβεύεται

Η κύρια ανάκριση είναι το στάδιο της προδικασίας που διεξάγει ο ανακριτής, δικαστικός λειτουργός, για να συγκεντρώσει τα αποδεικτικά στοιχεία και να κριθεί αν ο κατηγορούμενος θα παραπεμφθεί σε δίκη. Η απολογία βρίσκεται στο κέντρο της: είναι η στιγμή όπου ο κατηγορούμενος παρουσιάζει την εκδοχή του, και αμέσως μετά από αυτήν ο ανακριτής αποφασίζει για την ελευθερία του.

Πότε διενεργείται κύρια ανάκριση

Την κύρια ανάκριση την ενεργεί μόνο ο ανακριτής, μετά από γραπτή παραγγελία του εισαγγελέα, η οποία προσδιορίζει την πράξη και την ποινική διάταξη που την προβλέπει. Ο εισαγγελέας δίνει τέτοια παραγγελία:

• σε όλα τα κακουργήματα·
• σε πλημμελήματα για τα οποία μπορεί να επιβληθεί προσωρινή κράτηση, καθώς και σε όσα κρίνει ότι πρέπει να επιβληθούν περιοριστικοί όροι.

Τα δικαιώματα πριν από την απολογία

• Κλήση με συνήγορο: ο κατηγορούμενος έχει δικαίωμα να παρίσταται με συνήγορο στην απολογία του και καλείται 24 ώρες πριν από κάθε ανακριτική ενέργεια. Στα κακουργήματα ο ανακριτής διορίζει υποχρεωτικά συνήγορο σε όποιον δεν έχει, εκτός αν ο ίδιος παραιτηθεί ρητά. Η επικοινωνία με τον συνήγορο είναι απολύτως απόρρητη (άρθρο 99 ΚΠΔ).
• Πρόσβαση στη δικογραφία: ο ανακριτής ανακοινώνει το κατηγορητήριο και τα έγγραφα της ανάκρισης· ο κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του μπορούν να τα μελετήσουν και να λάβουν αντίγραφα (άρθρο 100 ΚΠΔ).
• Προθεσμία: ο κατηγορούμενος μπορεί να ζητήσει προθεσμία τουλάχιστον 48 ωρών και δεν υποχρεούται να απολογηθεί πριν παρέλθει. Ο ανακριτής μπορεί να την παρατείνει (άρθρο 103 ΚΠΔ).
• Σιωπή: ο κατηγορούμενος μπορεί να αρνηθεί να απαντήσει· η άσκηση του δικαιώματος δεν αξιοποιείται σε βάρος του (άρθρα 104 και 273 παρ. 2 ΚΠΔ).

Η προθεσμία του άρθρου 103 ΚΠΔ ζητείται σχεδόν πάντα. Η δικογραφία πρέπει να μελετηθεί προσεκτικά πριν από την απολογία, και συχνά χρειάζεται χρόνος για τη συγκέντρωση εγγράφων, βεβαιώσεων και στοιχείων για την προσωπική και οικογενειακή κατάσταση του κατηγορουμένου.

Η απολογία

Αφού εξακριβωθούν τα στοιχεία ταυτότητας και εξηγηθούν τα δικαιώματα, ο ανακριτής εκθέτει την πράξη για την οποία κατηγορείται ο κατηγορούμενος και τον καλεί να απολογηθεί και να υποδείξει τα μέσα υπεράσπισής του (άρθρο 273 ΚΠΔ). Ο κατηγορούμενος μπορεί:

• να απολογηθεί προφορικά·
• να καταθέσει γραπτό απολογητικό υπόμνημα, οπότε ο ανακριτής μπορεί να υποβάλει διευκρινιστικές ερωτήσεις, οι οποίες καταγράφονται ρητά στην έκθεση·
• να αρνηθεί να απαντήσει.

Το γραπτό υπόμνημα είναι στις περισσότερες περιπτώσεις η ασφαλέστερη επιλογή: κάθε διατύπωση έχει ελεγχθεί, οι ισχυρισμοί συνοδεύονται από τα έγγραφα που τους αποδεικνύουν, και μπορούν να προβληθούν νομικά ζητήματα, όπως ο λάθος νομικός χαρακτηρισμός της πράξης, η έλλειψη δόλου ή η παραγραφή.

Στην απολογία ο κατηγορούμενος υποχρεούται να δηλώσει διεύθυνση κατοικίας, email και κινητό τηλέφωνο, και να δηλώνει κάθε μεταβολή τους. Στη δηλωμένη διεύθυνση και στα ψηφιακά στοιχεία γίνονται έγκυρα όλες οι επιδόσεις της υπόθεσης (άρθρα 156 και 273 ΚΠΔ). Μια διεύθυνση που δεν ενημερώνεται είναι από τους συχνότερους λόγους για τους οποίους κάποιος δικάζεται ερήμην χωρίς να το γνωρίζει.

Περιοριστικοί όροι, κατ' οίκον περιορισμός, προσωρινή κράτηση

Μετά την απολογία ο ανακριτής, αφού ακούσει τον εισαγγελέα, αποφασίζει αν ο κατηγορούμενος θα αφεθεί ελεύθερος, με ή χωρίς όρους. Ο νόμος ορίζει αυστηρή κλιμάκωση (άρθρο 282 ΚΠΔ):

1. Περιοριστικοί όροι, μόνο αν είναι απολύτως αναγκαίοι. Οι συνηθέστεροι είναι η εγγύηση, η περιοδική εμφάνιση σε αστυνομικό τμήμα, η απαγόρευση εξόδου από τη χώρα και η απαγόρευση επικοινωνίας με ορισμένα πρόσωπα. Επιβάλλονται για κακούργημα ή για πλημμέλημα με ποινή τουλάχιστον τριών μηνών (άρθρο 283 ΚΠΔ).
2. Κατ' οίκον περιορισμός με ηλεκτρονική επιτήρηση, αν οι όροι δεν επαρκούν.
3. Προσωρινή κράτηση, μόνο αν δεν επαρκεί ούτε ο κατ' οίκον περιορισμός, με ειδικά και εμπεριστατωμένα αιτιολογημένο ένταλμα.

Για την προσωρινή κράτηση απαιτούνται κακούργημα και συγκεκριμένα στοιχεία κινδύνου φυγής, όπως έλλειψη γνωστής διαμονής, προπαρασκευαστικές ενέργειες φυγής ή προηγούμενη φυγοδικία, ή κινδύνου τέλεσης νέων εγκλημάτων, που να προκύπτει από προηγούμενες αμετάκλητες καταδίκες για ομοειδείς πράξεις. Ο νόμος το λέει ρητά: η βαρύτητα της πράξης από μόνη της δεν αρκεί για την επιβολή προσωρινής κράτησης (άρθρο 286 ΚΠΔ, όπως ισχύει μετά τον ν. 5232/2025).

Γι' αυτό τα στοιχεία που αποδεικνύουν σταθερή κατοικία, εργασία και οικογενειακούς δεσμούς πρέπει να βρίσκονται στον φάκελο της υπεράσπισης πριν από την απολογία. Κατά του εντάλματος προσωρινής κράτησης μπορεί να ασκηθεί προσφυγή στο δικαστικό συμβούλιο (άρθρο 307 ΚΠΔ).

Πώς ολοκληρώνεται η ανάκριση

Η ανάκριση δεν ολοκληρώνεται χωρίς απολογία, εκτός αν δεν προκύπτουν επαρκείς ενδείξεις κατά του κατηγορουμένου (άρθρο 270 ΚΠΔ). Αν ο κατηγορούμενος κληθεί και δεν εμφανιστεί, εκδίδεται ένταλμα βίαιης προσαγωγής ή, αν οι ενδείξεις είναι σοβαρές, ένταλμα σύλληψης.

Πριν από τη διαβίβαση της δικογραφίας στον εισαγγελέα, ο κατηγορούμενος καλείται πάντοτε να μελετήσει ολόκληρη τη δικογραφία (άρθρο 100 παρ. 2 ΚΠΔ). Είναι η ευκαιρία για συμπληρωματικό υπόμνημα, με απάντηση σε όσα προέκυψαν μετά την απολογία. Στη συνέχεια, το δικαστικό συμβούλιο ή ο εισαγγελέας κρίνει αν η υπόθεση θα παραπεμφθεί στο ακροατήριο ή αν δεν πρέπει να γίνει κατηγορία.

Τι κάνετε όταν λάβετε κλήση από ανακριτή

1. Επικοινωνήστε αμέσως με δικηγόρο. Μην εμφανιστείτε μόνοι.
2. Ζητήστε αντίγραφα της δικογραφίας και προθεσμία για απολογία.
3. Συγκεντρώστε έγγραφα για την κατοικία, την εργασία και την οικογενειακή σας κατάσταση.
4. Ετοιμάστε με τον συνήγορο γραπτό απολογητικό υπόμνημα με τα αποδεικτικά του.
5. Δηλώστε σωστά και ενημερώνετε τη διεύθυνση, το email και το κινητό σας.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και αποτυπώνει τη νομοθεσία όπως ισχύει κατά την τελευταία ενημέρωσή του. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή· κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της στοιχεία.