Αυτόφωρο: τι προβλέπει ο νόμος και τι κάνετε τις πρώτες ώρες

Η αυτόφωρη διαδικασία είναι ο λόγος για τον οποίο μια υπόθεση που, με την τακτική διαδικασία, θα δικαζόταν σε ένα ή δύο χρόνια, μπορεί να εκδικαστεί μέσα σε λίγες ώρες από τη σύλληψη. Η ταχύτητα αυτή έχει δύο όψεις: μπορεί να κλείσει γρήγορα μια υπόθεση, αλλά αφαιρεί από τον κατηγορούμενο τον χρόνο που χρειάζεται για να οργανώσει την υπεράσπισή του. Ο νόμος του δίνει εργαλεία για να ανακτήσει αυτόν τον χρόνο· πρέπει όμως να τα χρησιμοποιήσει την κατάλληλη στιγμή.

Πότε ένα έγκλημα είναι αυτόφωρο

Ο νόμος διακρίνει δύο περιπτώσεις:

• Γνήσιο αυτόφωρο: ο δράστης καταλαμβάνεται τη στιγμή που τελεί την πράξη.
• Οιονεί αυτόφωρο: ο δράστης καταδιώκεται αμέσως μετά την πράξη από την αστυνομία, από τον παθόντα ή με δημόσια κραυγή, ή συλλαμβάνεται σε χρόνο πολύ κοντινό στην πράξη με αντικείμενα ή ίχνη από τα οποία συνάγεται ότι τη διέπραξε.

Υπάρχει ένα απόλυτο χρονικό όριο: ποτέ δεν θεωρείται αυτόφωρο αν έχει περάσει ολόκληρη η επόμενη ημέρα από την τέλεση της πράξης. Επίσης, τα εγκλήματα ανηλίκων δεν δικάζονται ως αυτόφωρα.

Το αν συντρέχουν πράγματι οι όροι του αυτοφώρου είναι ζήτημα που ελέγχεται. Μια σύλληψη που έγινε εκτός των ορίων αυτών δεν δικαιολογεί την αυτόφωρη διαδικασία.

Η σύλληψη και η προσαγωγή στον εισαγγελέα

Στα αυτόφωρα κακουργήματα και πλημμελήματα η αστυνομία έχει υποχρέωση, και κάθε πολίτης δικαίωμα, να συλλάβει τον δράστη (άρθρο 275 ΚΠΔ). Στα εγκλήματα που διώκονται κατ' έγκληση, η σύλληψη επιτρέπεται μόνο αν ο παθών υποβάλει έγκληση, έστω και προφορικά, σε εκείνον που συλλαμβάνει.

Ο συλληφθείς οδηγείται χωρίς αναβολή στον εισαγγελέα, το αργότερο μέσα σε 24 ώρες (άρθρο 279 ΚΠΔ). Σε αυτόφωρο πλημμέλημα, η αστυνομία ειδοποιεί τον εισαγγελέα μέσα σε 12 ώρες, και εκείνος μπορεί, λαμβάνοντας υπόψη τη βαρύτητα της πράξης και την προσωπικότητα του δράστη, να διατάξει να αφεθεί ελεύθερος και να μην εφαρμοστεί η αυτόφωρη διαδικασία. Αν πρόκειται για κακούργημα, ο εισαγγελέας παραπέμπει τον συλληφθέντα στον ανακριτή.

Η αυτόφωρη διαδικασία στα πλημμελήματα

Για κάθε πλημμέλημα του οποίου ο δράστης συνελήφθη επ' αυτοφώρω ακολουθείται η αυτόφωρη διαδικασία, εκτός αν ο εισαγγελέας κρίνει διαφορετικά (άρθρο 417 ΚΠΔ). Στην πράξη:

• Ο εισαγγελέας γνωστοποιεί προφορικά την κατηγορία, χωρίς κλητήριο θέσπισμα, και παραπέμπει τον κατηγορούμενο στο δικαστήριο που συνεδριάζει την ίδια ημέρα. Αν δεν συνεδριάζει, ορίζεται έκτακτη συνεδρίαση την ίδια ή την επόμενη ημέρα (άρθρο 418 ΚΠΔ).
• Αν η δίκη ορισθεί για την επόμενη ημέρα, ο κατηγορούμενος μπορεί να κρατηθεί στο κρατητήριο, όχι όμως πέραν των 24 ωρών από την προσαγωγή· αλλιώς η υπόθεση παραπέμπεται στην τακτική διαδικασία (άρθρο 419 ΚΠΔ).
• Οι μάρτυρες κλητεύονται προφορικά, μαζί με όσους προτείνει ο κατηγορούμενος. Ο αστυνομικός που έκανε τη σύλληψη κατά κανόνα δεν εξετάζεται· αναγιγνώσκεται η έκθεσή του, εκτός αν το δικαστήριο επιτρέψει την εξέτασή του (άρθρο 421 ΚΠΔ).

Τα δικαιώματα του κατηγορουμένου

Η πιο κρίσιμη διάταξη της αυτόφωρης διαδικασίας είναι το άρθρο 423 ΚΠΔ:

Η αναβολή αυτή είναι υποχρεωτική για το δικαστήριο, εφόσον τη ζητήσει ο κατηγορούμενος. Παράλληλα, το δικαστήριο μπορεί να αναβάλει μία φορά τη δίκη έως 15 ημέρες για ισχυρότερες αποδείξεις· τότε αίρεται η κράτηση και μπορούν να επιβληθούν περιοριστικοί όροι (άρθρο 424 ΚΠΔ).

Το αν συμφέρει να ζητηθεί αναβολή δεν είναι αυτονόητο. Σε απλές υποθέσεις, η άμεση εκδίκαση μπορεί να είναι προτιμότερη. Σε υποθέσεις όπου χρειάζονται μάρτυρες, έγγραφα ή έλεγχος της νομιμότητας της σύλληψης, η αναβολή είναι συνήθως απαραίτητη. Η απόφαση πρέπει να ληφθεί με τον συνήγορο, πριν ξεκινήσει η συζήτηση.

Ισχύουν, επίσης, όλα τα γενικά δικαιώματα του κατηγορουμένου: δικαίωμα σιωπής (άρθρο 104 ΚΠΔ), απόρρητη επικοινωνία με συνήγορο (άρθρο 99 ΚΠΔ) και πρόσβαση στη δικογραφία (άρθρο 100 ΚΠΔ).

Ειδικές περιπτώσεις

• Ενδοοικογενειακή βία. Η αυτόφωρη διαδικασία εφαρμόζεται υποχρεωτικά (άρθρο 17 ν. 3500/2006). Αν η δίκη αναβληθεί έως τρεις ημέρες (πέντε για ανωτέρα βία), η κράτηση διατηρείται, εκτός αν το δικαστήριο, αφού ακούσει και το θύμα, κρίνει αιτιολογημένα ότι δεν υπάρχει κίνδυνος νέων αδικημάτων (άρθρο 10Α παρ. 6 ν. 3500/2006, όπως προστέθηκε με τον ν. 5172/2025).
• Κακουργήματα. Δεν δικάζονται με την αυτόφωρη διαδικασία. Ο συλληφθείς οδηγείται στον ανακριτή, όπου ακολουθεί η κύρια ανάκριση και η απολογία.

Τι κάνετε τις πρώτες ώρες

1. Ζητήστε αμέσως δικηγόρο. Έχετε δικαίωμα να επικοινωνήσετε μαζί του πριν από οποιαδήποτε εξέταση.
2. Ασκήστε το δικαίωμα σιωπής έως ότου μιλήσετε με τον συνήγορό σας. Η σιωπή δεν μετρά σε βάρος σας.
3. Μην υπογράφετε έγγραφα που δεν έχετε διαβάσει και κατανοήσει πλήρως.
4. Ειδοποιήστε συγγενή που μπορεί να εντοπίσει μάρτυρες και να φέρει έγγραφα, για παράδειγμα αποδείξεις, μηνύματα ή ιατρικές βεβαιώσεις.
5. Αποφασίστε με τον συνήγορο αν θα ζητηθεί η τριήμερη αναβολή του άρθρου 423 ΚΠΔ.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και αποτυπώνει τη νομοθεσία όπως ισχύει κατά την τελευταία ενημέρωσή του. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή· κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της στοιχεία.