Κλήση για παροχή εξηγήσεων: δικαιώματα του υπόπτου και πώς προετοιμάζεστε

Μια κλήση από το αστυνομικό τμήμα ή από την εισαγγελία «για παροχή εξηγήσεων» σημαίνει ότι διενεργείται προκαταρκτική εξέταση και ότι η πράξη που ερευνάται αποδίδεται σε εσάς. Δεν έχετε ακόμη την ιδιότητα του κατηγορουμένου· είστε ύποπτος. Από όσα θα προκύψουν σε αυτό το στάδιο, και από τις εξηγήσεις σας, θα κριθεί αν η υπόθεση θα μπει στο αρχείο ή αν θα ασκηθεί ποινική δίωξη.

Τι είναι η προκαταρκτική εξέταση

Η προκαταρκτική εξέταση είναι συνοπτική έρευνα με σκοπό τη συλλογή των στοιχείων που χρειάζεται ο εισαγγελέας για να αποφασίσει αν θα κινήσει δίωξη. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν όλα τα αποδεικτικά μέσα: μάρτυρες, έγγραφα, πραγματογνωμοσύνες. Διαρκεί, κατά κανόνα, έως έξι μήνες· σε εξαιρετικές περιπτώσεις παρατείνεται έως τρεις μήνες ή για εύλογο χρόνο, με αιτιολογημένη πράξη του εισαγγελέα (άρθρο 243 ΚΠΔ).

Στα κακουργήματα και στα σοβαρότερα πλημμελήματα, ο εισαγγελέας δεν μπορεί να ασκήσει δίωξη αν δεν έχει προηγηθεί προκαταρκτική εξέταση ή προανάκριση (άρθρο 43 παρ. 1 ΚΠΔ). Γι' αυτό η κλήση για εξηγήσεις είναι συχνά το τελευταίο σημείο πριν από τη δίωξη.

Η κλήση: προθεσμίες και τύπος

• Η κλήση είναι υποχρεωτική. Μόνο σε κακούργημα μπορεί να παραλειφθεί, αν προκύπτει σαφώς ότι ο ύποπτος σχεδιάζει φυγή ή τέλεση νέων εγκλημάτων (παρ. 2).
• Εξετάζεστε χωρίς όρκο. Τυχόν προηγούμενη ένορκη κατάθεσή σας για την ίδια υπόθεση, ή εξέταση χωρίς τα δικαιώματα του υπόπτου, δεν επιτρέπεται να μείνει στη δικογραφία· η παραμονή της προσβάλλει το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη (παρ. 3).
• Αν μετά την προκαταρκτική πρόκειται να ασκηθεί δίωξη για ουσιωδώς διαφορετική πράξη, πρέπει να κληθείτε ξανά (παρ. 4).

Τα δικαιώματά σας

Το άρθρο 244 ΚΠΔ παραπέμπει στα βασικά δικαιώματα του κατηγορουμένου και τα εφαρμόζει και στον ύποπτο. Τα σημαντικότερα:

• Ενημέρωση: έχετε δικαίωμα να πληροφορηθείτε τουλάχιστον ποιες ποινικές διατάξεις ερευνώνται και επί ποιων θεμάτων καλείστε να δώσετε εξηγήσεις.
• Πρόσβαση στη δικογραφία: μπορείτε εσείς ή ο συνήγορός σας να μελετήσετε τη δικογραφία και να λάβετε αντίγραφα (άρθρο 100 ΚΠΔ).
• Συνήγορος: μπορείτε να παραστείτε με δικηγόρο ή και να εκπροσωπηθείτε από αυτόν, εκτός αν κριθεί αναγκαία η αυτοπρόσωπη εμφάνισή σας (άρθρα 99 και 244 ΚΠΔ).
• Προθεσμία: έχετε δικαίωμα να ζητήσετε προθεσμία τουλάχιστον 48 ωρών για να προετοιμαστείτε, η οποία μπορεί να παραταθεί (άρθρο 103 ΚΠΔ).
• Σιωπή: μπορείτε να μην απαντήσετε. Η σιωπή δεν μπορεί να αξιοποιηθεί σε βάρος σας (άρθρο 104 ΚΠΔ).
• Τεχνικός σύμβουλος, αν διεξάγεται πραγματογνωμοσύνη.

Προφορικές ή γραπτές εξηγήσεις

Οι εξηγήσεις μπορούν να δοθούν προφορικά, οπότε καταγράφονται σε έκθεση, ή γραπτά, με υπόμνημα που κατατίθεται μαζί με σχετικά έγγραφα. Το γραπτό υπόμνημα έχει το πλεονέκτημα ότι κάθε διατύπωση είναι ελεγμένη, ότι μπορεί να συνοδεύεται από αποδεικτικά στοιχεία και να προτείνει μάρτυρες, και ότι μπορεί να θέσει νομικά ζητήματα, όπως το αν η πράξη είναι καν αξιόποινη, αν έχει υποβληθεί εμπρόθεσμα έγκληση ή αν έχει επέλθει παραγραφή.

Στη σιωπή καταφεύγει κανείς συνήθως όταν η δικογραφία δεν έχει ακόμη μελετηθεί ή όταν οποιαδήποτε τοποθέτηση θα μπορούσε να βλάψει. Συχνά όμως η τεκμηριωμένη απάντηση είναι αυτή που οδηγεί στο αρχείο. Η επιλογή γίνεται μόνο αφού διαβαστεί η δικογραφία.

Αν δεν εμφανιστείτε

Αν έχετε κλητευθεί νόμιμα και δεν εμφανιστείτε, η προκαταρκτική εξέταση ολοκληρώνεται χωρίς τις εξηγήσεις σας (άρθρο 244 παρ. 1 ΚΠΔ). Ο εισαγγελέας θα αποφασίσει με βάση μόνο τα στοιχεία της κατηγορίας. Η απουσία, δηλαδή, δεν καθυστερεί τη διαδικασία· απλώς σας στερεί την ευκαιρία να ακουστείτε.

Τα συχνότερα λάθη

• Μετάβαση την ίδια μέρα, απροετοίμαστα, με τη λογική «δεν έχω τίποτα να κρύψω». Ό,τι πείτε καταγράφεται και μένει στη δικογραφία για όλα τα επόμενα στάδια.
• Εξηγήσεις χωρίς να έχει διαβαστεί η δικογραφία. Απαντάτε σε κατηγορία της οποίας δεν γνωρίζετε το περιεχόμενο.
• Επικοινωνία με τον καταγγέλλοντα για να «λυθεί το θέμα». Μπορεί να ερμηνευθεί ως πίεση ή να δημιουργήσει νέα κατηγορία.
• Αγνόηση της κλήσης. Η υπόθεση προχωρά χωρίς εσάς.

Τι κάνετε όταν λάβετε την κλήση

1. Σημειώστε πότε και πώς σας επιδόθηκε και ποια ημερομηνία ορίζεται.
2. Επικοινωνήστε με δικηγόρο ώστε να ζητηθούν αντίγραφα της δικογραφίας.
3. Αν ο χρόνος δεν επαρκεί, ζητήστε προθεσμία για να προετοιμαστείτε.
4. Συγκεντρώστε κάθε στοιχείο που στηρίζει την εκδοχή σας.
5. Αποφασίστε με τον συνήγορο αν θα δώσετε προφορικές εξηγήσεις, γραπτό υπόμνημα ή αν θα επιφυλαχθείτε.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και αποτυπώνει τη νομοθεσία όπως ισχύει κατά την τελευταία ενημέρωσή του. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή· κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της στοιχεία.